+ نوشته شده توسط محمد طالب حیدری در یکشنبه دوم آذر 1393 و ساعت 20:2 |

پله  و حق پله                     

ئه که وته  ری هه وری  په له ی  پاراوی  تیر   به فرمیسکی  بای به  په له ی   لای  گه رمه سیر             

تیژ  ره و   بوو   روو   به  په روش   بو  سه ر چیا    بو سه ر شاخی  زه رد  هه لگه راو  جاران گیا

پله به فتح پ و ل (په له – palla ) در کردستان    به معنی سبز شدن گندم  دیم در پاییز است  . اتفاق  پله از نظر مردم مهم است وو آنهم گردش مالی قابل ملاحظه  محصول گندم در استان است که بر اساس یک برآورد حدود آن با حساب نرخ گندم 1393 بیش از 600 میلیارد تومان است . سرمایه ای که از استان فرار نمی کند و ذاتا بوجود آورنده رونق اقتصادی است. بنظر میرسد معنی اصلی پله فراوانی باشد. چون ترکیباتی چون پله باران ، پله ابر  هم کاربرد دارد . اما در حال حاضر این واژه عمدتا برای حجم مناسب سبزینگی گندم دیم بکار برده می شود . در شعر کردی  فوق ( از مرحوم صالح دیلان )اشاره شده است به بادهای باران اور و مرطوب  گرمسیری که آبستن بارش بوده  و پله را سبب میگردد .   از نظر هواشناسی هم بارش های پاییزه ناشی از فعالیت جبهه های جوی است که  حاصل برخورد توده هوای گرم و مرطوب حاره ای ( با منشا اقیانوس هند و اطلس) با توده هوای سرد و خشک قطبی است. هر اندازه تضاد حرارتی این توده هواها با هم بیشتر باشد بارش های پاییزه فراگیرتر و بیشتر خواهند بود. خشکسالی یعنی غایب شدن یکی از این دو عامل  و بدلیل تاثیر مخرب آن بر اقتصاد بومی  درفرهنگ منطقه  دارای بازتاب اجتماعی است. و دغدغه بارش بهنگام حتی در  مردم شهرنشین  که عملا از طبیعت فاصله گرفته اند هنوز وجود دارد. شرایط لازم پله بجز باران هم به  چند عامل محیطی دیگر مانند دمای و رطوبت هوا و تابش خورشید بستگی دارد و هم به جنس خاک اما توافقی وجود دارد که 20 میلیمتر بارندگی در کمتر از 10 روز کم و بیش این رطوبت را برای بذر موجود در خاک فراهم می آورد. میانگین بارش سالانه استان حدود 500 میلیمتر است البته  با شیبی قابل ملاحظه از غرب به شرق استان .  بارش پاییزه دارای سهمی  25 تا 30 درصدی از این میزان است یعنی حدود  125 تا 150   میلیمتر ،   شروع بارش جبهه ای در غرب کشور عمدتا در نیمه اول آبان است . اما از 15 مهر به بعد بتدریج شانس تاثیر جبهه های فعال افزایش می یابد. برآورد اولین بارش موثر پاییزه کار آسانی نیست امسال هواشناسی استان از ده روز قبل از بارش ها اقدام به اطلاع رسانی بارش نمود که  این امر افزایش کشت گندم را به همراه داشت در بیش از نصف سالها بارش منجر به پله در نیمه اول آبان اتفاق می افتد در مهر معمولا شانس بارش موثر کمتر است اما بارش مهر بدلیل فقدان یخبندان شبانه در رشد مناسب گندم دیم موثرتر است . بارش دیرتر از آبان محصول سبز شده را با تنش سرمای آذر ماه مواجه میکند بر اساس تجربه کشاورزان استان 45 پاییز یا 15 آبان آخرین تاریخ مطلوب بارش  پاییزه است که این تاریخ را حق پله( حه قه  په له ) می نامند .

 مطلب فوق در سیروان  شماره 807 شنبه 17 آبان منتشر شده است 

+ نوشته شده توسط محمد طالب حیدری در شنبه هفدهم آبان 1393 و ساعت 10:52 |

بارش های نسبتاً مناسب سامانه جوی 10و11 آبان

سنندج 18 ، سقز 2/11 ، مریوان 6/21، قروه 6/4 ، بیجار7/1، بانه 2/25 ، کامیاران 6/15، سروآباد 27 ، دهگلان 11 ، سلین 29، گل تپه 12 ، قاملو 5/6 ، دیواندره 5، زرینه 11 ، حاجی ممدان 2/13، موچش 8/7، یاسوکند 2/3، سراب شهرک 7 ، اداره کل 3/14 ، گردنه زرینه 6/4 گردنه صلوات آباد17 میلیمتر شد .

 در زیر تصاویری از طراوت سنندج بعد از باران را مشاهده می فرمایید  

 

 

 

 

 

 

+ نوشته شده توسط محمد طالب حیدری در یکشنبه یازدهم آبان 1393 و ساعت 11:54 |

اقتصاد هوار نشینی  اورامان به ایستگاه آخر رسیده است

در سنگلاخ شاهو و کوسالان عملاً آب و  خاکی برای زراعت وحتی باغداری وجود ندارد .  از سویی بافت آهکی این کوهستان ها هم آب را در خود حفظ نمی کند و آب حاصل از بارش برف و باران از طریق «گوال » های ( گودال ) قیفی شکل به اعماق کوه رفته ونهایتاً از طریق بیلوهای ( چشمه های عمدتاً فصلی ) خروشان چون روانسر ،  پالنگان  ،  بل ، روار و دیوه زناو  به بیرون فوران می یابند اما بافت گیاهی  و جنگلی این کوهستانها  بدلیل بارش مناسب زمستانه بسیار غنی بوده و از قدیم الایام   راه اصلی معاش در این کوهستان دامداری بوده است .  اما دامداری نیز از طریق کوچ عمودی ( هوارنشینی ) بر این کوهستان میسر بوده است . روستاهای موجود بر حاشیه این کوهستان ها را نباید تنها روستا بحساب آورد این روستاها واحدهای اجتماعی – تولیدی بوده اند که روابط حاکم بر کار وتولید در آنها را باید جزو میراث منحصر به فرد برجای مانده ی صدها ساله مردم کردستان به حساب آورد . امری که درک و لذا تبیین آن بعنوان میراث فرهنگی و اجتماعی مردم هنوز صورت نپذیرفته است . زندگی در این روستاها تابع انضباط اجتماعی غیر قابل اجتناب بوده است و همه ساکنین را ناچار به تبعیت از آن می بودند . در محور  مجموعه روابط حاکم بر جابجایی و تولید اقتصادی در این روستاها هوارنشینی قرار دارد هوار نشینی یعنی جابجایی عمودی به دنبال مرتع بردیواره های سنگلاخی شاهو و کوسالان ،که غالبا  امری است بسیار سخت ، شاید هنوز محافل رسمی استان با نام بخشی از بلاهای طبیعی در کمین زندگی مردم در این کوهستان آشنا نباشد . بلاهایی همچون سیاهرس و یا سقوط از  کوهستان  . هوار نشینی درشاهو به منزله جابجایی وسایل ضرور زندگی و گله و احشام در بیشتر از2000 متر ارتفاع بوده است در نظام سنتی هوار نشینی هرکسی که قادر باشد بر دو پای خود بایستد عهده دار وظیفه ای بوده است . بررسی این نظام حاکی از استقرار نظمی کهن در آداب و رسوم و روش های تقسیم کار است . الاغ و استر باربران مقاوم کوهستان و  وسیله اصلی جابجایی بوده اند .  مدیریت احشام ، دوشیدن شیر و فرآوری آن   به روغن و کشک  و انواع نساجی ها وظیفه اصلی زنان بوده  و به همین دلیل زنان درنظام هوار نشینی از جایگاه تصمیم گیری و مدیریتی ویژه ای برخوردار بوده اند به جرات می توان گفت جزء به جزء  زندگی هوار نشینی را باید بعنوان  پروژه های تحقیقاتی  و پایان نامه های  دانشگاهی تعریف و مستند نمود . زندگی هوار نشینی لزوم خود اتکایی را بر مردم تحمیل می نمود. به همین دلیل در این نوع زندگی فنآوری های سنتی کوزه گری ( هه ور گری ) سبد بافی با انواع سبدهای کاربردی از   ارغوان و کلاش بافی  و بافت جوال و رشکه و گوریس (طناب) ، پارچه بافی سنتی ، درست کردن وسایل از چوب مخصوص مانند شانه سر ، ملاقه و قاشق و صنعت نمد بافی هم برای  زیر انداز هم برای البسه  به صورت پسک و فرنجی در اشکال هنری   و بی نظیری پیشرفت نموده است  . این شیوه زندگی علیرغم سختی مورد علاقه مردم بوده   و ترانه های غنایی مردم ( سیاچمانه )  مالامال از عشق به زندگی و وطن مالوف و بویژه کوهستان شاهو و رودخانه سیروان و هوار های آنست . که در آنها  سختی و  رنج  مردم در هاله هوای کوهستان و زندگی پر از رمز و راز هوارنشینی رنگ می بازد . پدیدار شدن افق های جدید زندگی از پنجاه سال قبل بتدریج زندگی و شیوه تولید ابتدایی هوارنشینی را تحت الشعاع قرار داد . عدم سازگاری این روش زندگی با نظام رسمی  آموزش وبه حاشیه رفتن محصولات تولیدی این نوع زندگی در مقایسه با تولیدات کارخانه ای  عملا در بازارها را بر روی مردم هوارنشین بست . نیروی  کار بدنی جوانان ساکن در این نواحی به بازارهای مرکزی کشور سرازیر شده و ناامنی سالهای نخست انقلاب نیز آخرین ضربه بر پیکر نظام هزاران ساله اجتماعی هوارنشینی بود . در حال حاضر این نوع زندگی یعنی کوچ همراه با تمام اعضای خانواده از روستای اصلی به هوار ها از شروع بهار تا نیمه اول مهر ماه عملا دیده نمی شود اما اشکال جدیدی از کوچ و جابجایی  جای آن روش قبلی را گرفته است در بعضی از هوارهای مشهور مانند هوار پالنگان و سلین و اورامان تخت و ژیوار جاده هایی تراکتور رو احداث شده است   . همه اعضای خانواده نیز عملا در جابجایی ها مشارکت نمی کنند و هدف ها بیشتر به پرورش دام محدود شده است . زندگی هوارنشینی عملا به ایستگاه نهایی مسیر طولانی حیات خود رسیده است .  اما لایه های بسیار متنوع و پیچیده ی اقتصادی – اجتماعی و فرهنگی – روانی زندگی هوارنشینی هنوز بعضا ناشناخته مانده است . سخت کوشی ، قناعت ، بهره وری و شادبودن و تندرستی جسمی و دماغی ذاتی مردمان هوارنشین را باید بعنوان خصال  برجسته آنان به دانش تبدیل نمود و بعنوان ارمغان آنان به نسل جدید ارائه نمود .

 

 هواره برزه در ارتفاعات شاهوی دیوزناو

دره ی  کاو  مسیر  هواره برزه از کنار سیروان در دیوزناو  تا ارتفاعات شاهو

+ نوشته شده توسط محمد طالب حیدری در یکشنبه بیست و هفتم مهر 1393 و ساعت 10:43 |

شاهو

شاهو که احتمالا کوتاه شده شاه کوه است نام کوهستانی است که از روانسر شروع و به نوسود خاتمه می یابد شاهو همراه با کوسالان و کوههای تته و تخت دسته خواهران زاگرس در کردستان می باشند با ارتفاعی بین 3000 تا 3350 متر  اما  رودخانه پر خروش سیروان  در دره های بین کوهها ارتفاعی غالبا کمتر از 1000 متر دارد هیبت سنگلاخی ، دیواره های بلند و دره های تنگ و خروش سیروان انسانها را مسحور و متعجب و شگفت زده میکند .  روز دوشنبه فرصتی پیش آمد تا شاهو را از محل هوار هانیه به سمت هواره برزه ( هوار دیوه زناو )  همراه با جمعی از همکاران رفته و سپس به سمت  دیوزناو  از محل دره کاو  مسیر سخت و بسیار شیبدار و پر از سنگریزه  کوهستان را فرود آئیم  توجه شما را به تصاویری از آن جلب میکنم 

 

هوار هانیه  پالنگان

در راه هواره برزه

در مسیر هواره برزه دیوزناو

 

فراز  شاهو در هواره برزه

 

کونه هواران ( هواره برزه )

 کلات   هواره برزه 

 نمایی از پهنای شاهو در ستیغ  پیر خضر

 بیر   دهانه یک غار عمودی 

 نمایی از دره دیوزناو با حداقل 2000 متر عمق و دریایی از سنگریزه (خرر)

 

 

+ نوشته شده توسط محمد طالب حیدری در چهارشنبه بیست و سوم مهر 1393 و ساعت 19:24 |