روزنامه اطلاعات 

تاريخ خبر: يكشنبه 5 بهمن 1393- 4 ربيع الثاني 1436ـ 25 ژانويه 2015ـ شماره 25076

بارورسازي ابرها از ادعا تا واقعيت

 

آرزو‌هاي بشر نامحدود است، گستره زمين و آسمان را در برمي گيرد و هر اقدامي را براي تحقق آن‌ها انجام مي‌دهد و چه بسا، مبناي بسياري از دستاوردها و پيشرفت‌هاي بشري، همين آرزوهايش بوده است.

دستاوردهاي علمي و فني چند دهه اخير، سبب جان گرفتن بسياري از آرزوها شده است، اما بايد دانست که برخي از آرزوهاي بشر ممکن است هيچگاه تحقق نيابد. به طور مثال برآوردن آرزوي تغيير سرعت حرکت زمين به دور خورشيد و يا زمين به دور خودش، ممکن نيست! بنابراين بايد پذيرفت که توانايي بشر در بازه‌اي دچار محدوديت مي‌شود.‏

‏ جو زمين هم جزو مواردي است که توانايي بشر در کنترل حرکت و سازوکارهاي کلان آن، محدود است. دستاورد عظيم انسان در قرن بيستم، شناخت قانونمندهاي حرکت جو زمين بوده است که بر پايه اين شناخت، فعلا مي‌توان حرکت زمين را در 7 تا 10روز آينده شبيه‌سازي و پيش بيني کرد.‏يکي ديگر از اين دستاوردها، امکان دخالت در دماي هوا و تعديل آب و هوا و استفاده از فناوري بارورسازي ابرها با هدف بالابردن ميزان بارش‌ها است که از ديدگاه برخي کارشناسان نبايد آن را براي هر اقليم و دمايي به کار برد و از ديدگاه برخي ديگر، روش مناسبي براي سرمايه گذاري و اجرا در بسياري مناطق و از جمله ايران است.‏

با اين حال، بحران آب و کمي بارش در بسياري از مناطق ايران، آن قدر اهميت دارد که لازم است دلايل اين دو ديدگاه، بارها مورد بررسي و داوري قرار گيرد.

بارورسازي ابرها

بارورسازي ابرها روشي جديد براي تأثيرگذاري بر روي ابرهاي طبيعي است که در آن با استفاده از مواد شيميايي ـ آب بيشتري از ابرها به شکل باران يا برف گرفته مي‌شود.‏

‏ در همين راستا، تعديل آب و هوا ازآن دسته تلاش‌هاي بشر براي ايجاد تغييرهاي کوتاه‌مدت آب و هواي طبيعي است که در بيشتر مناطق دنيا به‌منظور افزايش بارش از ابرها، کاهش اثرات منفي «توفان‌هاي تندري»، کاهش بارش تگرگ در «طوفان‌هاي تگرگي» و از ميان ‌بردن مه در فرودگاه‌هاي پرترافيک و بزرگراه‌ها يا افزايش سطح آب رودخانه‌ها و درياچه‌هاي مورد استفاده براي آشاميدن، کشاورزي و توليد نيروي برق‌آبي انجام مي‌شود. براي مثال در اندونزي هدف از باروري ابرها، افزايش ذخيره آب مخازن براي استفاده در سال‌هاي خشکسالي، در استراليا استحصال برف بيشتر و توسعه صنعت گردشگري در ارتفاعات برفي و در چين، علاوه بر افزايش بارش، گاهي براي کاهش دماي تابستان و در نتيجه کاهش مصرف برق براي تهويه مطبوع است. اما از ميان تمامي کاربردهاي تعديل آب و هوا، بيشتر پروژه‌هاي عملياتي بر افزايش بارش برف و باران متمرکز است. ‏

تأثير بارورسازي ابرها براي اولين‌بار در تاريخ 12 ژولاي 1946 (حدود 69 سال پيش) در آزمايشگاه تحقيقاتي شرکت جنرال الکتريک آمريکا مشاهده شد و به دنبال آن در تاريخ 13 نوامبر 1946همزمان با اين تحقيقات، دکتر لانگمويرـ برنده جايزه نوبل، تا زمان مرگش در سال 1957 ميلادي، بر روي گسترش اين فناوري به‌منظور حصول آب بيشتر از آسمان براي تبديل مناطق مستعد خشک و بي‌حاصل جنوب‌غربي ايالات متحده آمريکا به مراتع سرسبز و زمين‌هاي کشاورزي، تلاش‌هاي بسياري انجام داد. «سازمان تحقيقات صنعتي و علمي استراليا» نيز در فوريه 1947 پس از اجراي عمليات باروري ابرها گزارش کرد اولين‌ باران ساخته دست بشر، از آسمان باريده است. در آنسوي ديگر در شرق اروپا، فناوري افزايش بارندگي در روسيه ابداع شد که هم در آنجا و هم در ديگر کشورها از قبيل کوبا، سوريه و ايران مورد استفاده قرار گرفته است. علاوه بر آن، فناوري ديگري براي جلوگيري يا کاهش قابل ملاحظه بارندگي به منظور ايجاد مصنوعي شرايط آب و هوايي مناسب در شهرهاي بزرگ از قبيل مسکو، سن پطرزبورگ، تاشکند، آستانه و کازان ابداع شده است که در زمان برگزاري جشن‌هاي مردمي و رويدادهاي مهم اجتماعي و ورزشي استفاده مي‌شود.‏

امواج هوا را نمي‌بينيم

محمد طالب حيدري ـ مديرکل هواشناسي استان کردستان، از جمله کارشناساني است که طرح باروري ابرها را براي هر منطقه و اقليمي، موفق نمي‌داند و ميان ادعاي علمي و واقعيت اجرايي آن، فاصله مي‌بيند. از نظر وي، سازوکار کلان حرکت جو خارج از کنترل انسان است پس در اين مورد به گزارشگر روزنامه اطلاعات مي‌گويد: ‏

ـ ما حرکت آب و امواج آن را مي‌بينيم. جو زمين هم مانند حرکت آب در اقيانوس‌ها، مدام در حال حرکت است، اما قادر به ديدن امواج هوا نيستيم و آن را به صورت وزش باد و گرما و سرما احساس مي‌کنيم. گردش جو زمين، در مقياس‌ها و انواع مختلف و به دليل اعمال نيروهايي مانند تابش خورشيد است، اما حرکت چرخش زمين بر سيال جو صورت مي‌پذيرد و ميزان اثر گذاري انسان بر هرکدام از اين عوامل صفر است. بنابراين، رؤياي کنترل وزش باد و کنترل حرکت ابر و باز توزيع آن، خوشبختانه از توان انسان خارج است!‏

مديرکل هواشناسي استان کردستان، مي‌افزايد: انسان در طول دو قرن اخير دريافته است که عامل کنترل کننده اقليم، توزيع بلند مدت ميدان‌هاي فشار هوا، دما و رطوبت است و ديناميک پيچيده زمين چرخان در تعامل با انرژي عظيم دريافتي از خورشيد، به شکل گيري کمربندهاي ويژه رفتاري در جو زمين منجر شده است که به قول معروف کاريش نمي‌شود کرد!‏

رفتار جو در اين کمر بندها، سبب شکل گيري نوارهاي جغرافيايي وسيع جنگلي و يا کويرها و صحراهاي گسترده شده است که در ابتدا بايد اين کمربندها را کم و بيش ثابت فرض کرد، اما ديرين اقليم شناسان ثابت کرده‌اند که در طول عمر دراز زمين، اين تغييرات گسترده بوده است؛ اما نمي‌توان در زندگي چند نسل از انسان‌ها اين تغييرات را احساس کرد.‏

‏ بنابراين نيروهايي کلان و خارج از اراده و قدرت انسان، عامل توزيع بارندگي و گرمي و سردي هوا است و اقليم‌هاي مختلف و متنوع زمين را رقم زده است.وي تأکيد مي‌کند: شايد توضيح اين مسايل، در نظر اول زياد لازم نباشد، اما اين توضيحات براي کساني که فکر مي‌کنند علم و فناوري مي‌تواند مشکلات کلان آب و هوايي را حل کند، بسيار لازم است. ‏

توزيع بارندگي

در تقسيم بندي جهاني توزيع اقليم‌ها،گستره عظيم ايران در منطقه خشک قرار گرفته است. بارندگي ميانگين کشور ما بسيار کمتر از ميانگين بارش جهاني است و متأسفانه به جنگ اين تقدير براي افزايش بارندگي نيز نمي‌توان رفت! ‏

‏ حيدري با بيان اين جملات، مي‌گويد: بنابراين اولين قدم اساسي در خصوص مديريت توسعه پايدار، برگشتن به تجربيات پيشينيان اين مرز و و بوم است که در استحصال و استفاده از آب در دنياي قديم داراي تخصص والا و برتر بودند؛ در همان دوره‌ها قنوات و کاريزها در جاي جاي ايران نمونه استفاده مؤثر از آب بوده است؛ ولي با شروع ورود به زندگي جديد و مدرن، الگوهاي سنتي فراموش و الگوهاي غربي جانشين آن‌ها شدند. حال آن که الگوهاي غربي مربوط به شيوه زندگي مردماني است که با محدوديت آب و بارندگي مواجه نيستند و چه بسا وفور آب و نحوه کنترل آن، از گرفتاري‌هايشان است. ‏

وي مي‌افزايد: ويژگي ديگر اين کمربندي که در آن زندگي مي‌کنيم، نوسان زياد عوامل جوي است، به طوري که علاوه بردرگيري با پديده‌هاي خشکي وگرما، بارش‌هاي سيل آسا و سرماي شديد نيز داريم، اما روال عادي در اين منطقه، نقصان ميزان بارندگي سالانه نسبت به تبخير و تعرق بالقوه و نياز گياهان و درختان است، به طوري که در کل نواحي فلات به استثناي باريکه‌اي در سواحل خزر، تمامي محصولات زراعي به آبياري منظم نياز دارند.‏

بارورسازي ابرها در ايران

انسان گرفتار دست خشکسالي‌ها، از حدود 70 سال قبل با فناوري بارورسازي ابر، با پاشاندن ذرات يد و نقره و يا يخ خشک به داخل ابرها كوشيده است ابرها را بارور و وادار به بارش كند. حال آن که انسان براي افزايش بارندگي، هنوز به نتايج اقتصادي قابل اتکايي نرسيده است و اگرچه درطول 70 سال گذشته، تحولات فني درعرصه‌هاي ديگر اعجاب‌آور بوده است، اما در دهه دوم قرن بيست و يکم، هنوز براي باروري ابر از روش‌هاي دهه چهل قرن قبل استفاده مي‌شود. اين روش‌ها به ويژه در کمربند ذاتاً خشک جنب حاره عملاً به بن بست رسيده است و مي‌توان ثابت كرد که باروري ابرها به وسيله انسان، هيچ گاه نتوانسته است مشکل خشکسالي را حل کند.‏

مديرکل هواشناسي استان کردستان، در ادامه اين توضيحات مي‌افزايد: شرکت‌هاي تجاري بسياري در اين زمينه بازارگرمي مي‌کنند، اما واقعيت آن است که در 70 سال گذشته در اين زمينه تحول قابل ملاحظه‌اي اتفاق نيفتاده است و گزارش‌هاي موفق، ادعاي افزايش 10 تا 15 درصدي بارندگي را دارند که مثلا در جايي مانند يزد با 60 تا 70ميليمتر ميانگين بارش سالانه، اين افزايش 6 تا 10 ميليمتر ارزش عملي نزديک به هيچ دارد. البته نبايد انکار کرد که شناخت فيزيک ابرها و مکانيسم‌هاي باروري ابر بيشتر شده است و در برخي زمينه‌ها مانند فناوري پراکندن مه و يا کاهش شدت توفان‌هاي تندري، آزمايش‌ها و تجربه‌هاي موفقي ذکر مي‌شود.‏

وي همچنين، تصريح مي‌کند: اگر در زمينه ناکام بودن افزايش بارش با باروري مصنوعي در برخي از اقليم‌هاي نيمه مرطوب دنيا شک و ترديد وجود دارد، در گستره فلات ايران از نظر علمي قطعيت دارد. به دنبال چنين طرح‌هايي رفتن، عملاً بر باد دادن منابع مالي است و به همين دليل است که عليرغم بيش از دو دهه فعاليت مراکز باروري در استان‌هايي مانند يزد، کرمان، اصفهان و آذربايجان غربي، بازهم هيچ تغيير معني‌داري در بارندگي آن نواحي ايجاد نشده است. در واقع توليد و مصرف آب در اين نواحي بهتر که نشده هيچ، بسيار بدتر هم شده است و افزايش بارش‌هاي ادعايي، کاملا به وسيله سامانه‌هاي طبيعي در منطقه اتفاق افتاده است!‏

بارورسازي در اصفهان

ليلا اميني ـ کارشناس مسئول پيش‌بيني هواي اصفهان نيز از جمله منتقدان طرح باروري ابرها است و در اين باره به خبرنگاران گفته است: ادعاي توليد ابر از سوي برخي گروه‌ها جنبه تبليغاتي داشته است و واقعيت ندارد و هر نوع ابري را نيز نمي‌توان بارور كرد، چراكه اگر ابري به اشتباه بارور شود، عقيم شدن آن در ساير مناطق را به دنبال خواهد آورد. همچنين اين كار از لحاظ ورود مواد شيميايي به داخل آب و مقرون به صرفه نبودن، كاري غيرمنطقي است.‏‎ 

‎وي با بيان اينكه بارور كردن ابرها، به رادارهاي بسيار قوي و نيروهاي فوق‌العاده تخصصي نياز دارد، مي‌افزايد: ‌بارورسازي ابرها در كشور ما نه تنها مفيد نيست، بلكه مضر هم هست.‏‎ 

‎اين کارشناس مسئول پيش‌بيني هواي اصفهان با اشاره به اينكه متولي اصلي اين قضيه در كشور ما، مركز بارورسازي يزد است كه زير نظر وزارت نيرو كار مي‌كند، تصريح مي‌كند: بهترين پروژه‌هاي بارورسازي در جهان تاكنون بيشتر از 10 تا 15درصد جواب نداده است.‏‎ 

‎اميني با تاكيد بر اين كه بارورسازي ابرها در استان‌هايي مانند اصفهان و يزد جواب نخواهد داد، تأكيد مي‌كند:‌ اين كار از اولويت‌هاي استان اصفهان محسوب نمي‌شود، ولي به عنوان يك كار مطالعاتي و تحقيقاتي مورد توجه قرار گرفته و اين روش در شمال ايران به دليل رطوبت بالا، با درصد بهتري جواب داده است.‏

بارورسازي ابرها در يزد

محمدمهدي جواديان‌زاده ـ رئيس مرکز ملي تحقيقات و مطالعات باروري ابرها در استان يزد از جمله کارشناساني است که اجراي اين فناوري را موفق و ادامه دار مي‌داند و با اشاره به برنامه‌ريزي براي تحت پوشش قرار گرفتن 12 استان کشور در عمليات باروري ابرها طي سال آبي پيش رو، اظهار مي‌کند: اين مرکز در نظر دارد طي دوره‏‎‎اي 10 ساله تمامي نقاط مستعد کشور را تحت پوشش «باروري ابرها» قرار دهد‏‎.

‎جواديان‌زاده در گفتگو با خبرگزاري‌ها همچنين مي‌گويد: اين مرکز در نظر دارد در 2 برنامه پنج ساله در افق ميان مدت و بلندمدت کل مناطق مستعد کشور را به 2 شکل باروري هوايي و باروري از طريق ژنراتورهاي زميني تحت پوشش قرار دهد‎.

وي تأمين و تجهيز حداقل 3 فروند هواپيماي جديد، انجام مطالعات گسترده امکان سنجي باروري ابرها از طريق زمين و هوا، ايجاد آزمايشگاه فيزيک ابر و توسعه پوشش رادارهاي هواشناسي کشور را از نيازهاي اجراي اين برنامه 10 ساله مي‌خواند و يادآور مي‌شود: البته استان‏‏هايي که متقاضي اجراي باروري ابرها از طريق ژنراتورهاي زميني هستند، در اولويت قرار دارند و درحال انجام مطالعات امکان‌سنجي براي آنها و در رابطه با توسعه ناوگان هوايي، در حال امکان سنجي خريد يا اجاره هواپيما و تجهيز آن براي فعاليت‏‏هاي باروري ابرها هستيم‎.



‎اضافه شدن حجم بارش‎‎ها

‏ عليرغم اظهار نظر منتقدانه 2 کارشناس قبلي در خصوص تأثير نداشتن باروري ابر‌ها در جبران کم‌آبي مناطق خاص در ايران، جواديان‌زاده عمليات باروري ابرها در گذشته را موفق مي‌داند و مي‌گويد: بررسي‏‎‎ها و ارزيابي‎‎هاي سالانه نشان مي‎‎دهد که اجراي عمليات باروري ابرها در مناطق هدف در کشور، به طور متوسط باعث افزايش 15 درصدي بارش شده كه معادل افزايش حجم ساليانه يک ميليارد مترمکعب بارش در مناطق هدف بوده است‏‎.

‎وي همچنين خاطرنشان مي‌کند: سازمان جهاني هواشناسي‏‎(wmo)‎در سال 2007 ميلادي در بيانيه‌اي رسمي اعلام کرد که شواهد قابل توجهي وجود دارد که ريز ساختار ابرها مي‏‎‎تواند به وسيله مواد مناسب، تحت شرايط مناسب مورد تعديل قرار گيرد و اين بدان معني است که اگر تحت شرايط مساعد و با ابزار و امکانات مناسب اقدام به اجراي عمليات باروري ابرها کنيم، قطعاً مي‏‏توان موجبات افزايش بارش را فراهم کرد‎.

‎به گفته رئيس مرکز ملي تحقيقات و مطالعات باروري ابرها، اين مرکز در سال‏‏هاي گذشته تلاش کرده است تا با انجام مطالعات امکان‏‎‎سنجي بهترين نقاط را براي باروري ابرها شناسايي و با استفاده از تجهيزات باروري ابرها که روي دو فروند هواپيماي آنتونوف 26 نصب شده است، عمليات باروري ابرها را اجرا کند.‏



بارورسازي ابرها در مناطق مستعد خشکسالي

جواديان‌زاده با اشاره به بيانيه سال 2007 ميلادي سازمان جهاني هواشناسي مبني بر اين که تعديل آب و هوا بايد به عنوان بخشي از يک استراتژي يکپارچه مديريت منابع آب تلقي شود، نجات فوري از خشکسالي را به ويژه در مناطقي که ابري براي باريدن وجود ندارد، دشوار مي‌خواند و مي‌گويد: زماني باروري ابرها مي‏‏تواند براي جلوگيري از خشکسالي مفيد باشد که باروري در سال‏‏هاي متوالي در مناطق مستعد انجام شده باشد که در اين حالت منابع آب در سال‌هاي متوالي تقويت مي‌شوند و شدت خشکسالي کاهش مي‌يابد‎.

‎جواديان‌زاده معتقد است: بارور سازي ابرها در صورتي که به شکل استاندارد، با تجهيزات مناسب، در منطقه مناسب و به صورت مستمر انجام شود، قطعاً مفيد خواهد بود و از آنجا که بنا بر مطالعات انجام شده در سراسر دنيا و از جمله کشور ما اين روش استحصال آب از جمله ارزان‌ترين روش‌هاي استحصال آب است، مي‏‏توان اجراي عمليات باروري ابرها را در مناطقي که مستعد خشکسالي هستند، ضروري دانست‎.

وجود اختلاف نظرهاي کارشناسان مي‌توان گفت يکي از عمده مسائلي که پيش از هر اقدامي بايد به چالش و نقد گذاشته شود، درستي يا نادرستي هزينه کردن در اجراي طرح‌هايي مانند بارورسازي ابرها، برآورد ميزان راندمان آن‌ها و برطرف ساختن ترديد و اختلاف نظر ميان کارشناسان است تا در مراحل عملياتي کردن فناوري‌ها، احتمال خطا را کاهش دهند و از راه تجربه صرف به نتايج چنين طرح‌هايي در کشور نرسند، كه در اين صورت مي‌توان اميدوار بود كه اموال عمومي در بهترين و ضروري‌ترين جا، خرج شوند.‏

وجيهه تيموري

codex24x

 

+ نوشته شده توسط محمد طالب حیدری در دوشنبه ششم بهمن 1393 و ساعت 9:32 |

مطلب زیر در نشریه سیروان 27 دی 1393 شماره  817  منتشر شده است .

اهریمن خشکسالی و  آسیب پذیری   جدی اقتصاد کردستان از آن

   بررسی تغییرات بارندگی بلند مدت ایستگاههای هواشناسی سنندج و سقز نگران کننده بوده که هرچند هدف این نوشتار ایجاد نگرانی نیست اما هدف آنست که القای این حس  به ضرورت ایجاد مدیریتی جدی تر و هوشمندانه تر برای خشکسالی بیانجامد . مسئله بسیار ساده است  اقتصاد بومی ما در استانهای غربی کشور بسیار وابسته به باران است . رویش های طبیعی شامل مراتع و جنگل ها به حداقلی از بارش نیاز دارند. مزارع وسیع دیم گندم ،جو و حبوبات نیز به هکذا اقتصاد قابل ملاحظه دامداری سنتی و متکی به چراگاهها نیز به کیفیت مراتع و لذا به بارش نیاز دارد همچنین بخش رو به رشد و شکوفای شیلات و پرورش ماهی اما منطقه غرب کشور در 15 سال اخیر از سال 1378 تا امسال   وارد یک دوره خشکسالی شده است که هنوز از آن خارج نشده است و این در حالی است که طول دوره های خشکسالی از زمان اندازه گیریهای هواشناسی در 50 - 60 سال اخیر معمولاً 2 تا 4 سال بوده است و هیچگاه دوره ای چنین طولانی در منطقه مشاهده نشده است در 15 سال اخیر سال زراعی 87-1386 شاخص بوده و دارای کمترین بارش دوره زمانی شناخته شده بارندگی غرب کشور شد. سال زراعی 87-1386 سالی بود که فی الواقع در بسیاری از نواحی حداقل بارش برای ادامه سامانه های طبیعی  تأمین نشد و اثر این خشکسالی عمیق  با اثرات ترکیبی خشکسالی های نسبی چند سال قبل از آن و سپس کم وبیش ادامه خشکسالی درسالهای بعد از 1387 امروزه بطور کیفی در خشک شدن بدنه بزرگ دریاچه اورمیه و بسیاری از تالاب های حوضه های آبریز زاگرس خود را نشان داده است . کاهش تنوع زیستی منطقه و همچنین شیوع آفت های جنگلی را نیز باید از تبعات خشکسالی دانست . علاوه بر خشکسالی آهنگ رشد بی رویه زراعت ها ی آبدوست مزید بر علت شده و طبیعت بیمار را به احتضار انداخت . باید توضیح داد که بارندگی در استان ما دارای نوسان زیادی می باشد که همین نوسان آستانه تحمل را هم در مردم و هم در حیات طبیعی منطقه نسبت به بسیاری از نقاط دیگر افزایش داده است . بطور مثال بر اساس  آمار بلند مدت 52 ساله سنندج  از   1340   تا امسال  بیشترین بارش   مربوط بوده است به سال زراعی 48-1347 با 833 میلیمتر و کمترین بارش نیز در سال زراعی 87-1386 با 171میلیمتر اتفاق افتاد.  میانگین بارندگی در سنندج در طول این دوره زمانی 444 میلیمتر بوده است. ملاحظه میگردد که نوسان بارندگی سالانه از 389 میلیمتر   میزان بارش بیشتر از میانگین تا 273 میلیمتر  بارش کمتر از میانگین ثبت شده است .

 خشک شدن خاک عراق   علت مهم کاهش بارش در غرب ایران

در جو زمین شرط لازم برای بارش بطور خلاصه ایجاد سازوکاری دینامیکی برای صعود هوا و وجود رطوبت کافی می باشد . منابع رطوبتی بارش غرب ایران عمدتا عبارتند از جریان های گرم و مرطوب برآمده از اقیانوس هند و دریای سرخ و مدیترانه و رطوبت محتوی در خاک منطقه 

  بطور معمول  در طول فصل بارندگی ماحصل سامانه های جوی فعال   بارشی 700 تا 1000 میلیمتری در نوار جنگلی غرب و 500 تا 700 میلیمتری در حاشیه نوار جنگلی  است که شبکه رودخانه های غرب و جنوبغرب کشور را تغذیه مینماید  .  اما در 15 سال اخیر این روند دچار وقفه گشته و تواتر این سامانه ها کاهش یافته است   . غیبت اینگونه سامانه ها بویژه در فصل زمستان و  بهار سبب کاهش بارندگی ها شده است . البته سامانه های جوی  مانند سابق به منطقه ما نفوذ می نمایند اما فاقد میزان کافی رطوبت برای شکل گیری ابر و بارش می باشند . علت های زیادی ذکر میگردد اینجانب معتقدم علت کاهش بارندگی های زمستانه و  بهاره که اتفاقا بارش های حداکثر سالانه هم جزو آنست  دگردیسی و تغییر   محیطی دشت های عراق از گستره های باتلاقی و مرطوب به دشت های خشک است . قبل از دهه 90 میلادی دشت های مرکزی و جنوبی عراق   در معرض آبگرفتگی های وسیع ناشی از طغیان های گسترده و لجام گسیخته فرات و سپس دجله قرار میگرفتند . سابقا وزش  بادهای باران آور  از اسفند تا خرداد   از روی زمین های مرطوب و عمدتا باتلاقی عراق  به سمت ایران سبب افزایش محتوی رطوبت توده هواهای وارد شده به غرب ایران می گشت بعد از مهار آب فرات از دهه نود  این طغیان ها مهار شده و سرزمین عراق بتدریج وارد فاجعه خشک شدن تالاب ها و حورهای هزاران ساله ای شد که میلیونها نفر از مردم عراق با شرایط پیچیده ای با زندگی در داخل این مرداب ها سازگار شده واز طریق  فعالیت های کشاورزی ، گاومیش داری و حتی پرورش ماهی و شکار زندگی خود را بنحو یگانه ای سپری میکردند  اما از دهه نود همه شاهد از دست رفتن این محیط مرطوب و مردابی شدیم شرایط زندگی هزاران ساله آن مردم هم به هم خورد امروزه کماکان بادهای شرق سو از روی سرزمین بین النهرین به سمت ما در فلات ایران می وزد اما به جای بخار آب و بارندگی متاسفانه سوغات منحوس گردوخاک کف این مرداب ها را بر ما می پاشاند .گردوخاک اضافی موجود در هوا از سوی دیگر به افزایش هسته های میعان ابر می انجامند که فرایند باروری ابر برای بارش را عقیم می سازد .بیان این مطلب در نوع خود کاملا تازگی داشته و از نتایج طرح تحقیقاتی هواشناسی استان کردستان در این زمینه می باشد.

باید با   تغییر در الگوی کشت و کاهش کشت محصولات آب دوست   و توسعه روش های بهره ورانه آبیاری به جنگ دیو سیاه خشکسالی رفت  .

اهریمن خشکسالی را می توان مهار کرد بشرطی که ارزیابی واقع بینانه ای از شرارت آن اهریمن و توان رویارویی خود داشته باشیم  .

 

 

 

 

 

 

 

 

+ نوشته شده توسط محمد طالب حیدری در سه شنبه سی ام دی 1393 و ساعت 19:24 |

وارونگی هوا مقصر اصلی آلودگی های زمستانه

افزایش آلودگی هوا در روزهای پایانی دی و هفته اول بهمن

 

 به غیر از طوفان های گردوخاک عراقی که معمولا در فصل بهار و تابستان طغیان کرده و موجبات اذیت و آزار مردم را فراهم می آورد پدیده هواشناختی وارونگی نیز از دیگر مقصرین آلودگی هوا به حساب می آیند . پدیده وارونگی که زمینه ساز جمع شدن آلودگی در هواست همچنانکه از اسم آن می توان استنباط نمود بر شرایطی دلالت دارد که عادی نبوده و ورارونه و بر عکس می باشد . در شرایط عادی در هرجای کره زمین که باشیم با افزایش ارتفاع از سطح زمین هوا سردتر می شود آهنگ این سرد شدن متفاوت است اما بطور میانگین به ازای هر صد متر صعود بین نیم تا یک درجه سلسیوس و گاهی کمی بیشتر هوا سردتر می شود . جالب است بدانید که یک درجه در شاخص فوق مرز تغییر حالت جو است . یعنی اگر کاهش دما با ارتفاع کمتر از یک درجه باشد و هوا هم خشک باشد معمولاً هوا ساکن است و در اصطلاح فنی هوا پایدار نامیده می شود . در هوای پایدار ابر شکل نمی گیرد و ابرهای موجود هم بتدریج محو می شوند اما اگر کاهش دما با ارتفاع بیشتر از یک درجه گشت ، هوا ناپایدار می گردد در این شرایط وزش باد داریم و ابر هم در هوا در صورت وجود بخار آب شکل می گیرد معضل وارونگی در ارتباط با تراکم آلودگی تنها در حالت هوای پایدار روی می دهد . بنابراین در شرایطی ما منتظر وراونگی هستیم که وزش باد نداریم و هوا بدلیل یک سازو کار کلانتر و کلی تر ساکن شده است در این شرایط سکون هوا و صاف بودن آن سبب می گردد که لایه های نزدیک سطح زمین سریعاً سردتر شده و گرمای خود را به لایه های بالاتر هوا می دهند این فرایند که بسیار تدریجی و بطئی صورت می گیرد نهایتاً به این امر منجر می گردد که هوا در نزدیک سطح زمین برخلاف انتظار و روال عادی سردتر از هوای لایه های بالاتر از خود می گردد و چون هوای سرد سنگین تر است بنابراین سکون و رکود آن بیشتر می گردد و اگر این پدیده در روی شهرها و مراکز جمعیتی صورت پذیرد جزیزه ای از هوای سرد و ساکن  بر روی شهر ایجاد می کند.

اغلب سامانه های هواشناسی در جهان روزانه تغییرات دما با ارتفاع را بوسیله دستگاهی به نام کاوشگر جوی             ( رادیوسوند) اندازه گیری می نمایند که در کشور ما هم در تهران ، تبریز ، کرمانشاه ، اصفهان ، شیراز ، مشهد ، بیرجند ، زاهدان و اهواز روزانه   تغییرات دما با ارتفاع اندازه گیری می گردد و وجود وارونگی یا عدم وجود آن پایش می گردد  البته هر شهروند عادی نیز از مشاهده شکل دود برآمده از دودکش ها می تواند به وجود یا عدم وجود وارونگی پی ببرد. اگر وارونگی نباشد دود برآمده از دودکش ها بصورت عمودی خارج و بتدریج با پخش شدن در ارتفاعات فوقانی محو می شوند اما در شرایط وجود وارونگی دود برآمده از دودکش ها پس از مسافت کوتاهی امکان ادامه مسیر را بصورت عمودی نداشته وسپس به موازات سطح زمین به سمتی کشانده                می شود ومعمولاً زیاد پخش نمی گردد .

آیا این پدیده فقط پاییز و زمستان روی می دهد ؟

این پدیده در تمام فصول سال روی می دهد تفاوت آن در فصل های مختلف در ارتفاع لایه وارونگی است که در فصول سرد سال ارتفاع لایه وارونگی کمتر از فصل گرم است . بنابراین در زمستان و پاییز سقف وارونگی به سطح شهر نزدیکتر شده و آلاینده ها در فضای کمتری منتشر می گردد . تفاوت دیگر آن در آنست که در فصول گرم سال سقف وارونگی پس از طلوع آفتاب شکسته شده و محو می گردد اما در فصل زمستان و بویژه در آذر و دی ماه تابش آفتاب توان شکاندن سقف وارونگی را ندارد و آلودگی روزهای متوالی بصورت پیوسته و تجمعی بر روی هم انباشت می گردد در این شرایط تنها وزش باد است که می تواند این کوه تراکم آلودگی را متلاطم و پخش نماید و چون در آذر و دی معمولاً بصورت اقلیمی وزش باد در بخش های مرکزی و غربی فلات ایران کاهش می یابد  بنابراین در این دوماه شاهد بحرانی شدن آلودگی شهرهای بزرگ میگردیم .با توجه به این توضیح  اتفاق وارونگی در شرایط هوای سرد به انباشت و افزایش آلودگی در شهرها می انجامد و مدیریت های شهری باید در فکر چاره و مدیریت آن باشند

آیا وارونگی قابل پیش بینی است ؟

وارونگی حاصل پایداری جوی است . و پایداری جوی عملکرد سازو کار کلان گردش هوای زمین است که امروزه در یک فاصله 15 روزه کم و بیش قابل پیش بینی و رصد است و سامانه های پردازش عددی جهانی هوا امواج کلی پایداری و ناپایداری را با دقت قابل قبولی برآورد می نمایند . طبیعتاً مدیریت های شهری   می توانند و باید  با استناد به چنین برآوردهایی از طرف سازمان هواشناسی  در راستای مهار منابع عمده آلاینده در دوره های زمانی وارونگی اقدام نمایند  . ناگفته پیداست نمی توان همه فعالیت های آلودکننده را تعطیل نمود   اما با ترویج و آموزش روشهای صحیح می توان انتشار حجم قابل ملاحظه ای از آلاینده ها را کاهش داد بطور مثال انجام محدودیت های ترافیکی از همان روز شروع پدیده وارونگی ، تشویق مردم به کاهش زمان روشن بودن موتورها و خودروها برای گرم کردن موتور بویژه در خودروها و کارگاههای دیزلی و اصولاً تشویق مردم برای عدم استفاده از خودروها در آن چند روز.

برآورد وضعیت وارونگی در سالجاری

هر سال بر اساس تجربه در اواخر دی ماه در شهرهای بزرگ کشور شاهد افزایش و اوج آلودگی هوای می شویم امسال هم از این قاعده مستثنی نیست براساس برآوردهای پانزده روزه یک دوره و سکون و آرامش هوا از 29 دی شروع و کم وبیش در هفته اول بهمن ماه دوام خواهد داشت . بنظر می رسد که ارائه  گزارش های تخصصی سازمان هواشناسی بصورت روزانه در جلسات مدیریت های شهرهای بزرگ و آسیب پذیر در نحوه اقدام موثر و کم هزینه تر  متناسب با پدیده بسیار می تواند ثمر بخش باشد . باید این نکته را به خاطر سپرد که پدیده وارونگی را نمی توان تغییر داد به عبارتی دیگر چینش و تغییرات دمای هوا با ارتفاع را در سطح کلان و منطقه ای  نمی توان دستکاری کرد اما با داشتن چشم اندازی از نحوه رفتار و عملکرد آن بخوبی می توان خود را با تبعات آن با کمترین هزینه ای سازگار نمود .

+ نوشته شده توسط محمد طالب حیدری در دوشنبه بیست و نهم دی 1393 و ساعت 13:36 |
 

 سنندج زیبا پس از باران پاییزی  صبح 2 آذر 1393 پاک و منزه  و شسته شده 

 

+ نوشته شده توسط محمد طالب حیدری در دوشنبه سوم آذر 1393 و ساعت 19:10 |
 

شاخص مریوان ابزاری در شناخت شروع و خاتمه دوره خشکسالی در غرب کشور 

 این مقاله در سال 1384 در نشریه خشکی و خشکسالی وزارت جهاد کشاورزی  چاپ شده و به معرفی شاخصی برای شناخت خشکسالی در غرب کشور پرداخته  است .

+ نوشته شده توسط محمد طالب حیدری در دوشنبه سوم آذر 1393 و ساعت 13:39 |